Tanzimat Edebiyatı (1860-1894)

1839’da Tanzimat Fermanı’nın ilanından sonra İmparatorluk’un aydınlarına Batı’nın kapısı resmen açılmış oldu. Osmanlı aydınları Avrupa ülkelerine özellikle Fransa’ya öğrenim için gönderildi. Batı kültürüyle yetişen bu aydınlar, ülkelerine döndüklerinde yeni bir zevk ve yeni bir anlayışın temsilcileri oldular.

Tanzimat Dönemi Edebiyatı iki dönemde incelenir:

 Birinci Dönem (1860-1876): Birinci dönem sanatçıları “toplum için sanat” anlayışını benimsemiş, bunun sonucunda halkın anlayabileceği bir dilin kullanılmasını savunarak toplumsal konuları işlemişlerdir. Vatan, millet, özgürlük, hak, uygarlık, adalet, eşitlik gibi kavramlar edebiyatımıza Tanzimat’la girmiştir. Sanatçılar bu kavramları kullanarak toplumu bilinçlendirmeye çalışmışlardır.

Bu dönem sanatçıları şiirin içeriğini değiştirmişlerdir.

Batı edebiyatından ilk çeviriler yapılmış bu çevirilerin sonucunda roman, hikâye, tiyatro gibi türler edebiyatımıza girmiştir.

Gazetecilik, Tanzimat Döneminde gelişmiş, ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahvâl, Şinasi ve Agâh Efendi tarafından 1860’ta çıkarılmıştır. Bu tarih (1860), Tanzimat edebiyatının da başlangıcı olmuştur. Türk düşünce ve hayatı, özel gazeteler aracılığıyla büyük aşamalar kat etmiştir.

Türk edebiyatında gazeteciliğin gelişmesi ile gazeteye bağlı yazı türleri de ortaya çıkmıştır. (makale, fıkra, eleştiri vb.).

İlk tiyatro eseri, Şinasi’nin Şair Evlenmesi adlı komedisidir. Tiyatro türüne Şinasi’nin yanı sıra Namık Kemal de büyük katkı sağlamıştır.

Çevirilerle roman ve hikâye türü gelişmiştir. Ahmet Mithat Efendi roman ve hikâyeleri ile bu türleri halka sevdirmeye çalışmıştır.

Edebiyat tarihi ile ilgili ilk çalışmalar Tanzimat’la başlamıştır. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi birinci dönem Tanzimat edebiyatının önemli temsilcileridir.

  1. İkinci Dönem (1878-1895): 1878’de Meclis-i Mebusan kapatılmış ve Meşrutiyet’e son verilmiştir. Hemen ardından Tanzimat Fermanı’yla toplumsal yaşamda sağlanan bazı özgürlükler kısıtlanmıştır. Böyle bir ortamda toplumsal sorunları dile getiremeyen ikinci dönem sanatçıları bireysel konulara yönelmiş ve “Sanat sanat içindir.” anlayışını benimsemişlerdir.

Dilde sadeleşme çabaları bırakılmış ve dil ağırlaşmıştır. Açık anlatım yerini, kapalı ve sanatlı bir anlatıma bırakmıştır.

Toplumsal temalar yerine bireysel temalar tercih edilmiştir.

Batıdan alınan yeni nazım biçimlerini de kullanmışlardır.

Özellikle roman türünde önemli gelişmeler olmuş, romantizm edebiyat akımından realizm edebiyat akımına geçilmiştir.

Namık Kemal’in romantizmin etkisindeki İntibah ve Cezmi romanlarından sonra Samipaşazâde Sezaî’nin Sergüzeşt adlı romanı, romantizmden realizme geçişin bir göstergesidir.

Recaizâde Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası adlı romanı edebiyatımızdaki ilk realist romandır.

Abdülhak Hamit, Recaizâde Mahmut Ekrem, Samipaşazâde Sezaî Tanzimat edebiyatının ikinci döneminin önemli temsilcileridir.

TANZİMAT EDEBIYATINDA İLKLER

İlk resmî gazete. . . . . . . : Takvim-i Vekayi.

İlk yarı resmî gazete . . . . : Ceride-i Havadis .

İlk özel Türkçe gazete . . : Şinasi, Agah Efendi, Tercüman-ı Ahval .

İlk mizahî gazete . . . . . . : Teador Kasap, Diyojen .

İlk makale . . . . . . . . . . . : Şinasi, Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi.

İlk yazılan tiyatro . . . . . : Şinasi, Şair Evlenmesi.

İlk oynanan tiyatro . . . . : Namık Kemal, Vatan Yahut Siliste.

İlk çeviri roman . . . . . . . : Yusuf Kamil Paşa, Tercüme-i Telemak( Fenelon’dan).

İlk yerli roman . . . . . . . . : Şemsettin Sami, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat.

İlk edebî roman . . . . . . . : Namık Kemal, İntibah .

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir